Alkolmetre mi, Promil Hesaplama mı?

Alkolmetreler kanı değil nefesi ölçer. Akciğer alveollerinde kan ile hava arasında alkol dengeye ulaşır; cihaz bu havadaki alkol konsantrasyonunu ölçer ve sabit bir katsayıyla kandaki değere çevirir. Yaygın kullanılan dönüşüm oranı 1:2100'dür — yani 2100 ml nefeste bulunan alkol, 1 ml kandaki alkole eşdeğer sayılır.

İki farklı sensör teknolojisi vardır. Trafik denetimlerinde kullanılan profesyonel cihazlar yakıt hücresi (fuel cell) sensörü kullanır: alkole özgüdür, kararlıdır ve düzenli kalibrasyon gerektirir. Tüketiciye satılan ucuz cihazlar ise genellikle yarı iletken (semiconductor) sensör kullanır; daha ucuzdur ama sigara dumanı, parfüm, keton gibi maddelerden etkilenebilir ve zamanla ciddi biçimde sapar.

Alkolmetre "ölçüm" yaptığı için mutlak doğru sanılır, ama onun da belirgin hata kaynakları vardır. Bunların en bilineni ağızda kalan alkoldür: içkiyi yeni bitirdiysen ağız ve boğaz mukozasındaki alkol, kandaki değerden çok daha yüksek bir sonuç üretir. Bu yüzden resmî ölçümlerde genellikle 15-20 dakika bekleme kuralı uygulanır.

Kişisel cihazlarda kalibrasyon en büyük sorundur. Yarı iletken sensörler birkaç yüz ölçümden sonra sapmaya başlar ve çoğu kullanıcı cihazını hiç kalibre ettirmez. Sonuçta cihaz güvenle okunan bir sayı gösterir ama o sayı gerçekle ilişkisini kaybetmiş olabilir.

Matematiksel hesaplama, Widmark formülüne dayanır. Formül, aldığın toplam saf alkolü (gram) vücudunun "alkol dağılım hacmine" böler; bu hacim kilonun cinsiyete göre değişen bir katsayıyla çarpımıdır. Ardından geçen süre boyunca metabolize edilen miktar düşülür.

Bu yöntem hiçbir cihaz gerektirmez ve geçmişe dönük ya da ileriye dönük çalışabilir — "üç saat sonra ne olacağım" sorusunu bir alkolmetre cevaplayamaz ama hesaplama cevaplayabilir. Zayıf yanı ise girdilere bağımlı olmasıdır: içtiğin miktarı yanlış girersen sonuç da yanlış olur.

Widmark formülü adli toksikolojide onlarca yıldır kullanılan yerleşik bir yöntemdir, ancak popülasyon ortalamalarına dayanır. Bireysel farklar — vücut yağ oranı, karaciğer kapasitesi, kullanılan ilaçlar — sonucu gerçek değerden saptırabilir.

İkisi rakip değil, tamamlayıcıdır. Alkolmetre şu anki durumunu ölçer ama geleceği söyleyemez ve yanında bir cihaz taşımanı gerektirir. Hesaplama ise planlama yapmanı sağlar: ne kadar içersem ne olur, kaç saat sonra sınırın altına inerim gibi soruların cevabı sadece hesapla bulunur.

Ancak ikisinin de kesin olarak yapamadığı bir şey var: hukuki geçerlilik. Ne kişisel alkolmetren ne de bir hesaplama aracı resmî bir belge üretir. Trafik kontrolünde yalnızca yetkili birimlerin onaylı, kalibre edilmiş cihazıyla yaptığı ölçüm veya hastane kan tahlili sonucu esas alınır.

Her iki yöntemin de tehlikeli kullanımı aynıdır: sınırın hemen altında kalmaya çalışmak. Ne cihazın ne hesabın hata payı, "0,48‰ çıktı, sürebilirim" demeye izin verecek kadar dardır.

Bu araçların gerçek değeri, ne kadar riskte olduğunu somut olarak göstermeleridir. Bir gecenin sonunda 1,20‰ gibi bir sayıyı görmek, "biraz içtim" demekten çok daha net bir geri bildirimdir. Promil Tracker'ı da bu amaçla kullanmanı öneririz: sınır zorlamak için değil, kendi tüketimini görünür kılmak için.