Rehber
Standart İçki Ölçüsü Nedir?
"Üç kadeh içtim" cümlesi tek başına hiçbir şey anlatmaz — kadehin içinde ne olduğu her şeyi değiştirir. Bir shot tekila ile bir kadeh şarap arasındaki fark sandığından az, bir duble rakı ile bir bira arasındaki fark ise sandığından çok olabilir. Standart içki kavramı tam olarak bu karışıklığı çözmek için var.
Standart içki nedir?
Standart içki, farklı alkollü içecekleri ortak bir birime çeviren ölçüdür: içeceğin türü ne olursa olsun, içerdiği saf alkol (etanol) miktarına bakar.
Ülkeler bu birimi farklı tanımlar. Dünya Sağlık Örgütü ve birçok Avrupa ülkesi 10 gram saf alkolü bir standart içki sayarken, ABD 14 gramı, Birleşik Krallık ise 8 gramlık "unit" ölçüsünü kullanır. Türkiye'de resmî olarak yerleşmiş tek bir tanım bulunmadığından, uluslararası karşılaştırmalarda genellikle 10 gramlık ölçü tercih edilir.
Promil Tracker bu ara birimi kullanmaz; doğrudan içtiğin hacmi ve alkol oranını alarak gram cinsinden saf alkolü hesaplar. Ancak standart içki mantığını bilmek, farklı içecekleri kafanda karşılaştırabilmen için faydalıdır.
Saf alkol nasıl hesaplanır?
Formül basittir ve elde de yapılabilir:
Saf alkol (gram) = Hacim (ml) × Alkol oranı (%) ÷ 100 × 0,789
Buradaki 0,789 etanolün yoğunluğudur (gram/ml) — hacmi kütleye çevirmek için gerekir. Bir örnek üzerinden gidelim: 500 ml, %5 alkollü bir bira için hesap 500 × 0,05 × 0,789 = yaklaşık 19,7 gram saf alkol verir. Yani neredeyse iki standart içki.
Aynı formülü 60 ml %45'lik rakıya uygularsak: 60 × 0,45 × 0,789 = yaklaşık 21,3 gram. Yani bir karar rakı, yarım litre biradan biraz daha fazla alkol içerir.
Türkiye'de yaygın servis ölçüleri
Aşağıda Türkiye'de sık karşılaşılan ölçüler ve içerdikleri yaklaşık saf alkol miktarları var. Bu değerler tipik alkol oranları varsayılarak hesaplanmıştır; markaya göre değişiklik gösterir.
Listeye bakınca göze çarpan şey, çok farklı görünen servislerin aslında birbirine oldukça yakın alkol miktarları taşıması. Rakı tek ile bir kadeh şarap arasındaki fark, çoğu insanın tahmininden küçüktür.
- Bira, şişe 330 ml (%5): yaklaşık 13 g saf alkol
- Bira, şişe 500 ml (%5): yaklaşık 20 g
- Şarap, kadeh 150 ml (%13): yaklaşık 15 g
- Şampanya, kadeh 120 ml (%12): yaklaşık 11 g
- Rakı, tek 40 ml (%45): yaklaşık 14 g
- Rakı, duble 80 ml (%45): yaklaşık 28 g
- Viski, tek 44 ml (%40): yaklaşık 14 g
- Votka / tekila, shot 44 ml (%40): yaklaşık 14 g
- Likör, tek 30 ml (%20): yaklaşık 5 g
Kokteyller neden yanıltıcıdır?
Kokteyllerde alkol, şeker ve meyve suyunun arkasında saklanır; tadı hafif olduğu için hızlı içilir ve ne kadar alkol alındığı kolayca gözden kaçar.
Üstelik çoğu klasik kokteyl birden fazla alkol içerir. Bir Long Island Iced Tea votka, cin, rom, tekila ve triple sec barındırır — görünüşte tek bir bardaktır ama içindeki toplam saf alkol dört beş standart içkiye ulaşabilir. Negroni gibi eşit ölçülü kokteyllerde ise cin ve Campari birlikte 60 ml'yi aşan yüksek oranlı alkol anlamına gelir.
Promil Tracker'ın kokteyl özelliği bu yüzden içindekileri ayrı ayrı ele alır: her alkolün miktarını ve markasını tek tek ayarlayabilir, meyve suyu gibi alkolsüz bileşenleri hesaba katmadan gerçek alkol yükünü görebilirsin.
Aynı içeceğin farklı yüzleri
"Bir bira" demek de yeterince kesin değildir. Standart bir lager %4,5-5 civarındayken, craft IPA'lar %7-8'e, bazı özel biralar %10'un üzerine çıkabilir. Yüksek alkollü bir craft biranın 330 ml'lik şişesi, standart bir 500 ml lagerden daha fazla alkol içerir.
Şarapta da durum benzerdir: hafif beyazlar %11 civarındayken, sıcak iklim kırmızıları %15'e yaklaşabilir. Bu yüzden Promil Tracker'da içki eklerken marka seçmek, alkol oranını otomatik olarak doğru değere ayarlar — ve dilersen bu değeri elle de değiştirebilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaba bir tahmin olarak 10 gramlık bir standart içki, 70 kg bir erkekte yaklaşık 0,17‰, 60 kg bir kadında yaklaşık 0,24‰ artışa yol açar. Bu değerler mide durumuna ve vücut kompozisyonuna göre belirgin biçimde değişir.
Türkiye'de yaygın kullanım tek 40 ml, karar 60 ml, duble 80 ml şeklindedir. "Domuz sıkısı" ve "buz payı" gibi daha büyük ölçüler de kullanılır (yaklaşık 120 ve 150 ml). Bu ölçüler mekândan mekâna değişebildiği için tahmini kabul edilmelidir.
Aynı miktarda saf alkol alındığında sonuç benzerdir, ancak yüksek alkollü içkiler mideden daha hızlı emilir ve genellikle daha küçük hacimlerde servis edildiği için daha çabuk tüketilir. Pratikte bu, tepe promil seviyesinin daha hızlı yükselmesi anlamına gelir.